Minh Vương - Khôi nguyên vọng cổ - Ông hoàng cải lương

Với sân khấu cải lương miền Nam, cái tên Minh Vương không đơn thuần là một danh xưng nghệ sĩ, mà là một "chứng nhân" mang vác trên vai cả một thời kỳ vàng son rực rỡ nhất của nghệ thuật cải lương. Sở hữu chất giọng nam cao, trầm ấm, cách nhả chữ sắc nét cùng lối diễn xuất nội tâm bậc thầy, Minh Vương đã tạc vào lịch sử sân khấu hình tượng một "kép mùi" chuẩn mực, khó ai có thể thay thế.

Khởi nguồn từ giải thưởng lịch sử "Khôi Nguyên Vọng Cổ"

Minh Vương tên thật là Nguyễn Văn Vưng, sinh năm 1950 tại Cần Giuộc, Long An. Năm 10 tuổi, cậu bé Vưng theo cha mẹ lên Sài Gòn lập nghiệp. Cuộc sống chốn đô phồn hoa dẫu vất vả nhưng không làm tắt đi niềm đam mê mãnh liệt với nghiệp cầm ca của cậu. Bước ngoặt định mệnh làm chấn động giới cải lương lúc bấy giờ là vào năm 1964. Khi đó, cậu thiếu niên Nguyễn Văn Vưng mới 14 tuổi đã vượt qua hàng trăm thí sinh để giành giải Nhất cuộc thi tuyển chọn giọng ca do Ban cổ nhạc Trường Giang tổ chức. Bằng chất giọng thiên phú và cách xử lý điêu luyện qua các bài bản vọng cổ truyền thống, danh hiệu "Khôi Nguyên Vọng Cổ" ra đời từ đó, chính thức đưa ông bước vào con đường nghệ thuật chuyên nghiệp và đầu quân cho đoàn Kim Chung. Sự kiện này là minh chứng rõ nét nhất cho một tài năng "tuổi trẻ tài cao" hiếm có trong lịch sử sân khấu.

Bậc thầy của lối "ca lơi nhịp" và những vai diễn hóa thành "Khuôn vàng thước ngọc"

Nếu chỉ dùng hai chữ "trầm ấm" để tả giọng Minh Vương là chưa đủ. Giới chuyên môn đánh giá cao Minh Vương ở kỹ thuật "ca lơi nhịp" (hát chẻ nhịp) vô cùng độc đáo. Về kỹ thuật thanh nhạc: Ông thường đi sau nhịp đờn một chút, lơi chữ ra, để rồi nhẹ nhàng "rớt xề ngay chóc nhịp" một cách đầy ngoạn mục. Cách ca này tạo ra một độ nén về mặt cảm xúc, khiến người nghe có cảm giác day dứt, khắc khoải đến tột cùng. Về phát âm: Ông nhả chữ rất "sạch", rõ nét, đặc biệt là những âm sắc mang dấu huyền hoặc dấu nặng được ông gằn giọng rất tự nhiên, tạo nên một nỗi buồn man mác đặc trưng. Khác với lối diễn cường điệu, Minh Vương chọn cho mình phong cách diễn xuất nội tâm, chừng mực nhưng sâu sắc. Ông lên bục diễn không phải để "khoe giọng", mà để hóa thân trọn vẹn vào bi kịch của nhân vật.

Nhắc đến Minh Vương là nhắc đến những vai diễn đã trở thành chuẩn mực cho các thế hệ diễn viên trẻ sau này học tập. Tùng trong Nửa đời hương phấn: Minh Vương đã lột tả xuất sắc sự nhu nhược, giằng xé của một trí thức trẻ đứng giữa tình yêu và định kiến gia đình. Võ Minh Luân trong Đời cô Lựu: Đây có lẽ là đỉnh cao trong sự nghiệp của ông. Phân đoạn Luân gặp lại mẹ (cô Lựu - NSND Bạch Tuyết diễn), tiếng nấc nghẹn ngào gọi "Má ơi, má nhìn con đi má..." của Minh Vương đã làm rơi nước mắt hàng triệu khán giả qua nhiều thế hệ. Nguyễn Trãi trong Rạng ngọc Côn Sơn: Không chỉ thành công ở tuồng xã hội, Minh Vương chứng minh đẳng cấp ở cả mảng tuồng sử/cổ trang. Cốt cách thanh cao, u hoài của Ức Trai được ông thể hiện qua chất giọng đầy tính tự sự, hào hùng mà bi tráng.

Quả thật, sẽ là một thiếu sót vô cùng lớn nếu nhắc đến NSND Minh Vương mà lại bỏ quên mảng "tân cổ giao duyên". Đây chính là đôi cánh đưa giọng hát của ông len lỏi vào từng ngõ ngách, từ những nếp nhà ở thôn quê cho đến chốn thành thị nhộn nhịp. Minh Vương chính là một tượng đài rực rỡ trong lĩnh vực tân cổ giao duyên. Khi trào lưu âm nhạc này phát triển mạnh mẽ và thống trị thị trường băng đĩa, giọng ca của ông như cá gặp nước. Khán giả say đắm cách ông chuyển mượt mà từ những giai điệu tân nhạc dạt dào sang câu vọng cổ mùi mẫn, ngọt lịm. Những nhịp "vô vọng cổ" của Minh Vương luôn mang một sức hút kỳ lạ: chừng mực, tự sự nhưng lại rưng rưng nức nở, biến những ca khúc quen thuộc trở thành những bản tình ca mang đậm hồn cốt phương Nam. Đó Bánh Bông Lan, Duyên Tình, Màu Tím Hoa Sim, Lý Ngựa Ô (song ca cùng Lệ Thủy), Gánh Nước Đêm Trăng, Lòng dạ đàn bà (đơn ca), Tiếng Xưa, Em Bé Quê, (song ca cùng Thanh Kim Huệ),...

"Liên danh vàng" Minh Vương – Lệ Thủy: Huyền thoại của sân khấu

Sự nghiệp của Minh Vương không thể vắng bóng những cô đào tài danh như Bạch Tuyết, Thanh Kim Huệ, Mỹ Châu... Nhưng để tạo thành một hiện tượng sân khấu, phải kể đến sự kết hợp với NSND Lệ Thủy.  Sức hấp dẫn đặc biệt của cặp đôi Minh Vương - Lệ Thủy đến từ sự hòa quyện tuyệt vời giữa hai chất giọng đặc trưng: một Minh Vương với giọng ca trầm ấm, mùi mẫn, đầy nội lực và chiều sâu tình cảm, đối lập mà hài hòa với một Lệ Thủy sở hữu giọng kim trong trẻo, thánh thót, có độ vang và sáng tựa tiếng chuông. Sự kết hợp tưởng chừng khác biệt này lại bổ trợ cho nhau một cách hoàn hảo, tạo nên một hiệu ứng âm thanh độc đáo, thổi hồn vào vô số vai diễn và kiến tạo nên những vở tuồng kinh điển. Chính vì lẽ đó, cái tên Minh Vương - Lệ Thủy luôn gợi lên một niềm háo hức đặc biệt trong lòng khán giả yêu cải lương. Mỗi khi nghe tin họ sẽ cùng xuất hiện, người ta lại nô nức rủ nhau đi xem, có người ở xa cũng chẳng quản đường xá, dành dụm từng đồng mua vé. Cứ thế, với sự hòa quyện trong nghệ thuật và cái "duyên" sân khấu trời cho, liên danh Minh Vương - Lệ Thủy đã trở thành một tượng đài vững chắc, làm nức lòng người hâm mộ cải lương qua nhiều thế hệ.

Sự nghiệp đồ sộ của Minh Vương - Lệ Thủy được tô điểm bởi vô số vở tuồng cải lương kinh điển và những bài ca cổ đã đi vào lòng người. Nhắc đến họ, khán giả không thể nào quên những vai diễn để đời trong các vở tuồng tâm lý xã hội như Tô Ánh Nguyệt với hình ảnh nàng Nguyệt cam chịu và chàng Minh nhu nhược, hay những vở tuồng kiếm hiệp tình cảm từng làm mưa làm gió các rạp hát như Đêm lạnh chùa hoang, Máu nhuộm sân chùa, Xin một lần yêu nhau, Đường gươm Nguyên Bá. Không chỉ thành công trên sân khấu tuồng dài, những bài ca cổ song ca của Minh Vương - Lệ Thủy cũng trở thành "hit" một thời và được yêu thích cho đến tận ngày nay. Những bản tân cổ giao duyên như Bánh bông lan, Duyên Tình, Lý Chim Quyên .. đã làm say đắm biết bao thế hệ, trở thành những giai điệu quen thuộc, "nằm lòng" trong tâm trí khán giả mộ điệu.

Tượng đài bất diệt dẫu trải qua bão giông

Cuộc đời nghệ thuật của Minh Vương không chỉ có hoa hồng. Năm 2012, ông từng đối mặt với cơn bạo bệnh, phải ghép thận để duy trì sự sống. Thế nhưng, tình yêu sân khấu đã tạo nên một phép màu. Ông hồi phục và tiếp tục trở lại ánh đèn sân khấu, giọng ca dẫu nhuốm màu thời gian nhưng lại càng thêm sâu sắc, đậm đà tính nhân sinh. Danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân được Nhà nước trao tặng vào năm 2019 là sự ghi nhận xứng đáng. Nhưng có lẽ, chiếc huy chương danh giá nhất của nghệ sĩ Minh Vương chính là chỗ đứng không thể thay thế trong lòng khán giả. Khi những âm điệu cải lương dẫu không còn vang lên ở mọi ngõ ngách như thuở vàng son, thì di sản băng đĩa, những vai diễn của ông vẫn đang được thế hệ ông bà, cha mẹ và cả những người trẻ yêu giá trị truyền thống gìn giữ.